İşletme defteri, işletme hesabı esasına göre defter tutmakla yükümlü olan ikinci sınıf tüccarların, ticari faaliyetlerine ilişkin işlemlerini kaydettikleri yasal defterdir. Birinci sınıf tüccar kapsamındaki işletmeler bilanço esasına göre muhasebe tutarken, ikinci sınıf tüccarlar faaliyetlerini işletme defteri aracılığıyla kayıt altına alırlar. Vergi Usul Kanunu’nda nitelikleri belirlenen ikinci sınıf tüccarlar, elde ettikleri gelirler ile yaptıkları giderleri bu defter üzerinde izlerler.
İşletme defteri, işletme ve tüccarların gelir ve gider hareketlerini düzenli biçimde izleyebilmelerine olanak tanır. Ürün temini için yapılan ödemeler, faaliyet kapsamında oluşan giderler ve diğer harcamalar deftere gider olarak işlenirken; satışlardan elde edilen tutarlar gelir olarak kaydedilir. Bu yönüyle işletme defteri, özellikle ikinci sınıf tüccarların mali durumlarını değerlendirmelerinde önemli bir araçtır.
Bununla birlikte işletme defteri, gelir ve giderlerin dayanağı olan belgelerle birlikte tutulur. Bu özelliği sayesinde hukuki süreçlerde ve resmî denetimlerde büyük önem taşır. Yapılacak bir incelemede ilk kontrol edilen kayıtlar arasında yer alır. Ayrıca geçici vergi, damga vergisi gibi bazı vergi hesaplamalarında da işletme defteri kayıtları esas alınabilir.
İşletme defterini, nitelikleri Vergi Usul Kanunu’nun 178. maddesinde belirtilen ikinci sınıf tüccarlar tutabilir. Bilanço esasına göre defter tutanlar ise işletme defteri tutma hadlerini karşılamaları halinde sınıf değiştirebilir ve işletme hesabı esasına göre tutabilir.
